Herkes rezervasyon yapabiliyor mu?
Haziran 2025'ten bu yana AB'deki misafire internetten oda satmak, erişilebilirlik kurallarına uymayı da gerektiriyor. Türkiye'deki ve Avrupa'daki 98 otel grubunun ve zincirin rezervasyon sitesini, ana sayfadan rezervasyonun ilk adımına kadar taradık. Neredeyse hepsinde, ekran okuyucu, klavye ya da büyütülmüş ekran kullanan bir misafiri yolda bırakabilecek engeller var.
Bir otelin rezervasyon sitesi aslında bir mağaza. Misafir tarih seçiyor, odaları karşılaştırıyor, bilgilerini giriyor ve ödemeyi yapıyor. Avrupa Erişilebilirlik Yasası'na (EAA) göre bu adımların her biri, ekranı iyi göremeyen, fare kullanamayan ya da ekranı büyütmesi gereken misafir için de çalışmalı. Kurallar yürürlüğe gireli on altı ay oldu ve otel gruplarının bu konuda nerede durduğunu merak ettik. 100 grup ve zincir seçtik, tarayabildiğimiz her siteyi taradık ve sonuçları kimsenin adını vermeden yayımlıyoruz.
Kurallar yalnızca ödemeyi değil, rezervasyonun tamamını kapsıyor.
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (Direktif 2019/882) 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor. Kapsadığı hizmetlerden biri e-ticaret ve bir otel odasını internetten bir tüketiciye satmak da e-ticaret sayılıyor. Yasa, şirketin nerede kurulu olduğuna değil, hizmetin kime satıldığına bakıyor. Kendi sitesinden Almanya'daki ya da Hollanda'daki bir misafire oda satan Antalyalı bir otel grubu da bu yüzden kapsamda. Hizmet sunan mikro işletmeler, yani 10 kişiden az çalışanı ve en fazla 2 milyon € cirosu olanlar muaf. Biz de bu nedenle yalnızca otel gruplarına ve zincirlere baktık.
Avrupa'daki teknik ölçüt, web gerekliliklerini WCAG 2.1 AA düzeyinden alan EN 301 549 standardı. Biz de buna göre ölçtük. WCAG'a göre bir hata, misafir için bir engel demek. Bunun aynı zamanda yasaya aykırı olup olmadığına ulusal denetim kurumları ve otelin hukuk danışmanları karar verir; biz kimse adına bu kararı vermiyoruz.
Neredeyse her sitede aynı birkaç sorun var.
Her siteden en fazla üç sayfayı, yani ana sayfayı, bir oda sayfasını ve rezervasyonun ilk adımını hem masaüstü ekranda hem telefonda taradık. Bir sitenin takıldığı farklı WCAG kuralı sayısının medyanı beş. Aşağıdaki listenin büyük kısmı en temel konular: okunabilen metin, adı olan link ve düğmeler, açıklaması olan görseller, etiketi olan form alanları.
| En az bir ciddi engel | Takılınan kural (medyan) | Beyana link | |
|---|---|---|---|
| Türk otel grupları | 29 / 30 | 4 | 1 / 30 |
| Avrupa otel grupları | 28 / 29 | 5 | 9 / 29 |
| Uluslararası zincirler | 11 / 13 | 5 | 6 / 13 |
Uluslararası zincirler ciddi engellerde biraz, erişilebilirlik beyanında ise çok daha iyi durumda. Bu da merkezi bir ekibin ve yazılı bir politikanın fark yarattığını düşündürüyor. Türk ve Avrupa grupları engellerde neredeyse başa baş; beyanda ise Avrupa grupları açık ara önde.
En önemli adımda durum daha iyi değil.
Satışın gerçekleştiği yer olduğu için rezervasyon adımının en çok özeni gördüğünü düşünebilirsiniz. Öyle değil. Doğrudan açabildiğimiz 29 rezervasyon adımının 27'sinde en az bir ciddi ya da kritik engel vardı. 22'sinde adı olmayan bir kontrol bulduk: bir tarih düğmesi, misafir sayısı seçicisi ya da "devam" linki. Ekran okuyucu bunları yalnızca "düğme" ya da "link" diye okuyor. Gören bir misafir takvim simgesini görüyor; görmeyen bir misafir ise tarihleri hangi düğmenin açtığını öğrenemiyor.
72 sitenin en az 9'unda "Rezervasyon" düğmesi misafiri başka bir şirketin alan adındaki bir rezervasyon motoruna götürüyor; pek çok site de motoru kendi alt alan adında çalıştırıyor. Her iki durumda da misafir rezervasyonu otelle yaptığını düşünüyor ve odayı satan da otel. Bu yüzden erişilebilirliğin, sağlayıcının geçmesi gereken bir testle birlikte rezervasyon motoru sözleşmesine yazılması gerekiyor.
- 1“düğme”
- 2“düğme”
- 3“düğme”
- 4“bağlantı”
- 1“Önceki ay, düğme”
- 2“15 Ekim, müsait, düğme”
- 3“Yetişkin çıkar, 2 yetişkin, düğme”
- 4“Müsaitliği göster, düğme”
Widget çözüm değil, beyan bir başlangıç.
72 sitenin 5'i bir erişilebilirlik overlay'i, yani siteyi tek satır kodla erişilebilir yapmayı vaat eden bir widget kullanıyor. Bu 5 sitenin 4'ünde taramamız yine ciddi ya da kritik engel buldu. Erişilebilirlik uzmanlarının yıllardır söylediği de bu: Overlay, widget'ı bulup kullanan kişi için sayfanın görünüşünü değiştiriyor ama alttaki kodu düzeltmiyor. Ekran okuyucunun okuduğu ise o kod.
EAA, hizmet sağlayıcılardan hizmetlerinin erişilebilirlik gerekliliklerini nasıl karşıladığını yayımlamalarını istiyor. Bunun en yaygın yolu, siteden link verilen bir erişilebilirlik beyanı. 72 sitenin 16'sı ana sayfasından böyle bir beyana link veriyor: uluslararası zincirlerin 13'te 6'sı, Avrupa gruplarının 29'da 9'u ve Türk gruplarının 30'da 1'i. Beyan tek başına bir siteyi erişilebilir yapmaz. Ama dürüstçe yazılmış bir beyan, ekibin nerede durduğunu öğrenmesini sağlar.
Bütün siteyle değil, rezervasyona giden yolla başlayın.
Bunun için yeni bir web sitesi gerekmiyor. İşin çoğu, misafirin geçtiği sayfalarda birkaç haftalık odaklı bir çalışma.
user-scalable=no ve maximum-scale ayarlarını kaldırın.Otel rezervasyon siteleri için kontrol listemiz bu adımları, bir öğleden sonrada yapılabilecek bir testle birlikte tek tek anlatıyor. Bu işi bir başkasına bırakmak isterseniz Compliance Check tam olarak bunun için var.
Nasıl yaptık, neyi yapmadık.
Aşağıdaki her şey sabit ve tekrarlanabilir. İsimsiz veri ve tarama script'i herkese açık.
Otomatik testler gerçek erişilebilirlik engellerinin kabaca üçte birini bulur; bu yüzden bu sayılar bir taban, tavan değil. Taramamızda ciddi engel çıkmayan bir site de illa erişilebilir değildir; bu ilk bölümde klavye ya da ekran okuyucuyla test yapmadık; o, ikinci bölümün konusu. Örneklemi rastgele çekmedik, seçtik. Sonuçlar sektörün tamamını değil, bu 72 siteyi anlatıyor. Bir engel de hüküm değildir: Bir otelin EAA'yı karşılayıp karşılamadığı ulusal mevzuata, büyüklüğüne ve sözleşmelerine bağlıdır.
[1] Direktif (AB) 2019/882, Avrupa Erişilebilirlik Yasası: Md. 2(2)(f) e-ticaret hizmetleri, Md. 4(5) mikro işletmeler, Md. 13(2) ve Ek V hizmetlere ilişkin bilgi
[2] ETSI EN 301 549 V3.2.1 (2021-03), madde 9: web içeriği, gereklilik olarak WCAG 2.1 AA düzeyi
[3] W3C, Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri (WCAG) 2.1 ve 2.2
[4] Deque Systems, axe-core 4.14.0 kuralları ve etki düzeyleri
[5] Birleşik Krallık Hükümeti Dijital Servisi (GDS, 2017), otomatik araçların engelleri bilinen bir sayfada bulabildikleri
[6] Overlay Fact Sheet, erişilebilirlik uzmanlarının overlay widget'ları hakkındaki ortak açıklaması · overlayfactsheet.com