Yapay zeka arayüzleri daha nazik yapıyor mu?
Web, tarihinin hiçbir döneminde olmadığı kadar hızlı biçimde yapay zekayla yeniden kuruluyor ve yedi yıldır ilk kez ölçülebilir biçimde daha az erişilebilir hâle geldi. Birinci bölüm: Kamuya açık veriler ne söylüyor? İkinci bölüm: Bu sonbahar 100 yapay zeka ürününü kendimiz tarıyoruz.
Her yapay zeka ürününün demosu zahmetsiz görünür: Bir cümle yazarsınız, karşınıza bir arayüz çıkar. Demoda kimsenin sormadığı soru, bu sırada kimin dışarıda kaldığı. Cevabı, var olan en büyük veri setlerinde aradık. İlk tablo, kendi tarama motorumuzu bu konuya çevirecek kadar rahatsız edici.
Web, yapay zekanın onu yazmaya başladığı yıl kötüleşti.
WebAIM, 2019'dan bu yana her yıl en çok ziyaret edilen bir milyon ana sayfayı tarıyor. 2026 raporu, gidişatın tersine döndüğü ilk rapor: Hata veren sayfa sayısı arttı, sayfa başına hata sayısı arttı, sayfa başına kod miktarı da hızla büyüdü. WebAIM olası nedenleri kendisi işaret ediyor. Raporun ifadesiyle bu değişimler, "üçüncü taraf framework'lere ve kütüphanelere artan bağımlılık ile otomatik ya da yapay zeka destekli kodlama pratikleri dahil, web geliştirmedeki daha geniş değişimleri yansıtıyor olabilir."
Hatalar sıra dışı değil. Yedi yıldır listenin başında aynı altı kategori var ve hepsi temel konular:
Üretilen arayüz, üretilen kusurları da beraberinde getiriyor.
Yapay zekayla üretilen arayüzlere dair doğrudan kanıtlar henüz yeni ama tutarlı. Üretken yapay zekayla site kuran araçları inceleyen 2025 tarihli bir akademik çalışma, denenen her istemde ve her platformda süregelen WCAG ihlalleri buldu: eksik ya da belirsiz alternatif metinler, bozuk başlık yapıları, klavye tuzakları. Dikkat çekici olan şu: Aynı istem, farklı çalıştırmalarda farklı erişilebilirlik sonuçları üretebiliyordu. Bu araçlar her seferinde kötü sonuç vermiyor; ne vereceklerini bilmek mümkün değil. Yardımcı teknolojiye ihtiyaç duyan biri için bu daha da kötü. Tamamen yapay zekayla oluşturulmuş altı siteyi inceleyen daha eski bir ACM çalışması ise 308 ayrı erişilebilirlik hatası saydı. Bunların yarısından fazlası bilişsel hatalardı, yani otomatik denetleyicilerin en az gördüğü türden.
WebAIM verisinde, yapay zekayla ürün geliştirenleri özellikle düşündürmesi gereken ikinci bir örüntü var: Ekran okuyuculara yardım etmesi beklenen nitelik katmanı ARIA'yı kullanan sayfalarda ortalama 59,1 hata çıktı; ARIA kullanmayan sayfalarda bu sayı 42. Üretilen kod ARIA'yı çok seviyor. Kötü ARIA ise hiç olmamasından daha kötü.
İkinci bölüm: Yapay zeka dalgasını tarıyoruz.
Mesele akademik değil. Avrupa Erişilebilirlik Yasası Haziran 2025'ten beri uygulanıyor. ABD'deki düzenleyiciler de dijital erişilebilirlik için son tarihler belirlerken yapay zekayla üretilen içeriğin artışına dikkat çekti. Yapay zekanın ürettiği arayüzlerle yayına çıkan ürünler, kullanıcı kazandıkları hızla hukuki risk de biriktiriyor.
Ama yapay zekalı geleceği satan ürünleri henüz kimse sistemli olarak ölçmedi. Saha çalışmamız da bu: Bu sonbahar asistanlar, arayüz üreten araçlar ve yapay zeka SaaS ürünleri dahil 100 yapay zeka ürününün ana sayfasını a11y-ray motorundan geçiriyoruz. 20 ürünlük bir alt örneklemde de klavyeyle ve ekran okuyucuyla elle bir kontrol yapıyoruz. Yukarıda okuduklarınızdan yola çıkan hipotezimiz şu: Ürün ne kadar "sihirliyse", yardımcı teknolojilere o kadar kötü davranır. Yanılmak bizi çok sevindirir.
Otomatik taramalar gerçek erişilebilirlik engellerinin kabaca üçte birini yakalar; yukarıdaki rakamlar bir alt sınır, üst sınır değil. Birinci bölüm, kamuya açık verilerle yapılmış bir masa başı araştırma. Kendi rakamlarımız, ham verisiyle birlikte ikinci bölümde gelecek.
[1] WebAIM Million 2026 — en çok ziyaret edilen 1.000.000 ana sayfanın erişilebilirliği · webaim.org/projects/million
[2] "Accessibility in the Age of Generative AI Web Based Builders: Evaluating Web Design Tools for Inclusive Practices" — Proc. 28th Academic Mindtrek Conference, ACM 2025
[3] ACM 2024 — tamamen yapay zekayla oluşturulmuş altı web sitesinin erişilebilirlik değerlendirmesi (308 ayrı hata)
[4] W3C, Using ARIA — "No ARIA is better than Bad ARIA"
[5] Avrupa Erişilebilirlik Yasası (Direktif 2019/882), 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor